İslam dünyagörüşündə insanın dünya həyatına münasibəti onun dini və mənəvi həyatının mühüm hissəsini təşkil edir. Şiə məktəbinə əsasən dünya nə tamamilə rədd edilməli, nə də insanın əsas məqsədinə çevrilməlidir. Dünya insan üçün yaradılmış bir imkan və imtahan meydanıdır. İnsan bu dünyadan düzgün istifadə etməklə həm mənəvi kamilliyə çata, həm də axirət səadətini qazana bilər.
Qurani-Kərim dünya həyatının müvəqqəti olduğunu bildirir: “Bilin ki, dünya həyatı yalnız oyun, əyləncə, bəzək, aranızda öyünmək və mal-dövləti, övladı çoxaltmaq istəyindən ibarətdir...” (Hədid, 20).
Bu ayə dünyanın mahiyyətinin keçici olduğunu göstərir. Şiə düşüncəsində bu, dünyadan tamamilə uzaqlaşmaq və maddi nemətlərdən istifadə etməmək mənasına gəlmir. Əsas məsələ insanın dünyaya necə münasibət göstərməsidir. İnsan dünya nemətlərindən istifadə etməli, lakin onların əsirinə çevrilməməlidir.
İmam Əli (ə) “Nəhcül-bəlağə”də dünyanın iki cür insan üçün fərqli mənaya malik olduğunu bildirir: Biri dünyadan axirət üçün istifadə edir, digəri isə dünyaya aldanaraq axirətini unudur. Bu baxımdan Şiə məktəbində dünyaya bağlılıqla dünyadan istifadə etmək arasında fərq qoyulur. Mal, sərvət, vəzifə və digər nemətlər öz-özlüyündə məqsəd deyil; onlar insanın halal şəkildə istifadə etdiyi vasitələrdir. Əgər maddi nemətlər insanı Allahdan uzaqlaşdırırsa, onlar mənəvi təhlükəyə çevrilə bilər.
Şiə dünyagörüşündə insan dünya həyatını imtahan və məsuliyyət meydanı kimi qəbul etməlidir. Quranda buyurulur: “Hansınızın əməlcə daha yaxşı olduğunu sınamaq üçün ölümü və həyatı yaradan Odur.” (Mülk, 2).
Buna görə insanın sərvəti, sağlamlığı, ailəsi, biliyi və sosial mövqeyi yalnız nemət deyil, eyni zamanda məsuliyyətdir. İnsan sahib olduğu imkanlardan necə istifadə etdiyinə görə cavabdehdir.
İslam insanı dünyadan kənarlaşmağa deyil, dünyada ədalətli və məsuliyyətli həyat sürməyə çağırır. Halal zəhmət, ailənin təmin edilməsi, elm öyrənmək, insanlara xidmət etmək, məzlumlara yardım göstərmək və cəmiyyətin inkişafına töhfə vermək dini baxımdan dəyərli əməllərdir. Bu səbəbdən dünyaya düzgün baxış insanın həm dünya, həm də axirət məsuliyyətlərini tarazlaşdırmasını tələb edir. Qurani-Kərimdə belə buyurulur: “Allahın sənə verdiyi ilə axirət yurdunu ara, dünyadakı nəsibini də unutma.” (Qəsəs, 77).
Əhli-beyt (ə) təlimlərində qənaət, təvazökarlıq, səbir, şükür və təvəkkül insanın dünya ilə sağlam münasibət qurmasına kömək edən əsas mənəvi prinsiplər kimi təqdim olunur. İnsan nemətə sahib olduqda şükür etməli, çətinliklə qarşılaşdıqda səbir göstərməli, öz imkanlarından istifadə etməklə yanaşı nəticəni Allaha həvalə etməlidir. Eyni zamanda başqalarının sahib olduqlarına həsəd aparmamalı və dünya nemətlərini insanın həqiqi dəyərinin ölçüsü hesab etməməlidir.
Nəticə olaraq, Şiə məzhəbinə əsasən insanın dünyaya baxışı nə dünyanı bütövlükdə tərk etmək, nə də onu həyatın əsas məqsədinə çevirmək üzərində qurulur. Dünya insanın imtahan olunduğu və kamilləşə bildiyi bir vasitədir. Əsas məqsəd Allahın razılığını qazanmaq və axirət səadətinə çatmaqdır. İnsan dünya nemətlərindən halal şəkildə faydalanmalı, lakin qəlbini onlara bağlamamalıdır. Belə bir dünyagörüş insanı həm məsuliyyətli və faydalı bir dünya həyatına, həm də mənəvi və axirət hazırlığına yönəldir.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi, İlahiyyatçı Hacı Elçin Əliyev
