Axtar

Əgər insan gələcəyini əvvəlcədən bilsəydi, həyatı dəyişərdimi?

  • Paylaş:
Əgər insan gələcəyini əvvəlcədən bilsəydi, həyatı dəyişərdimi?

İnsan həyatında ən böyük maraq doğuran suallardan biri gələcəyin necə olacağıdır. Hər bir insan bəzən qarşılaşacağı hadisələri, verəcəyi qərarların nəticələrini, xoşbəxt və ya çətin günlərinin nə zaman gələcəyini bilmək istəyir. Bəs əgər insana gələcəyini əvvəlcədən bilmək imkanı verilsəydi, o, həyatını dəyişərdimi? Bu suala şiə məktəbinin əqidəsi, xüsusilə qəza və qədər, insanın iradə azadlığı və Allahın elmi baxımından maraqlı cavab vermək mümkündür.

Şiə etiqadına görə, Allah keçmişi, indini və gələcəyi tam şəkildə bilir. Onun elmi zamanla məhdudlaşmır. Lakin Allahın insanın gələcəkdə nə edəcəyini bilməsi, həmin insanın məcbur olması demək deyil. İnsan öz seçimləri və qərarları ilə həyatına istiqamət verir. Şiə kəlamında bu məsələ «nə cəbr, nə də tam sərbəstlik, ikisinin arasında bir mövqe» prinsipi ilə izah olunur. Yəni insan nə bütünlüklə taleyin məcbur etdiyi bir varlıqdır, nə də Allahın iradəsindən tamamilə müstəqildir. O, müəyyən imkanlar və şərait daxilində seçim etmək məsuliyyətinə malikdir.

Şiə məktəbində mühüm yer tutan başqa bir anlayış isə bəda anlayışıdır. Bəda Allahın elmində dəyişiklik baş verməsi demək deyil. Əksinə, insanlara gizli qalan bəzi hadisələrin Allahın iradəsi ilə onların qarşısında yeni şəkildə aşkar olmasıdır. Dini izahlara görə, dua, sədəqə, tövbə və yaxşı əməllər insanın həyatında bəzi hadisələrin dəyişməsinə səbəb ola bilər. Bu baxımdan gələcək insan üçün tamamilə dəyişməz və əvvəlcədən müəyyən edilmiş bir yol kimi qəbul edilmir. Bununla belə, Allahın əzəli elmi hər şeyi əhatə edir.

Əgər insan gələcəyini əvvəlcədən bilsəydi, onun psixoloji vəziyyəti də ciddi şəkildə dəyişə bilərdi. Məsələn, gələcəkdə böyük bir uğur qazanacağını bilən insan daha rahat və inamlı yaşaya bilərdi. Əksinə, qarşıda onu ağır bir hadisənin gözlədiyini bilsəydi, qorxu və narahatlıq içində yaşaya, həyatın sevincini itirə bilərdi. Bəzən qeyri-müəyyənlik insanı hərəkətə gətirir, ümid etməyə, çalışmağa və dua etməyə sövq edir. Gələcəyin tam məlum olmaması insanın iradəsini və seçimlərinin əhəmiyyətini qoruyan amillərdən biri kimi də düşünülə bilər.

Şiə düşüncəsində insanın əsas vəzifəsi gələcəyi öyrənməyə çalışmaqdan daha çox, bu günü düzgün yaşamaqdır. İmam Əli (ə) buyurur: Bu gün əməl günüdür, hesab günü deyil; sabah isə hesab günüdür, əməl günü deyil. 

Bu hikmət insanın vaxtını dəyərləndirməli, yaxşı əməllərə yönəlməli və gələcək üçün məsuliyyət daşımalı olduğunu xatırladır.

Ona görə də, şiə məktəbinə əsasən, Allah insanın gələcəyini bilir, lakin insan öz iradəsi ilə seçim etmək və əməllərinə görə məsuliyyət daşımaq imkanına malikdir. Əgər insan gələcəyini əvvəlcədən bilsəydi, bəlkə də həyatında bəzi qərarlarını dəyişərdi. Ancaq həyatın əsas mənası gələcəyi bilməkdə deyil, qarşıya çıxan fürsətləri düzgün qiymətləndirməkdə, Allaha təvəkkül etməkdə və hər gün daha yaxşı insan olmağa çalışmaqdır.

 

 

Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi və İlahiyyatçı, Hacı Elçin Əliyev