Yuxu insan həyatının ayrılmaz hissəsi olmaqla yanaşı, İslam düşüncəsində mühüm mənəvi və psixoloji hadisə kimi qiymətləndirilir. Şiə məzhəbində yuxu yalnız fizioloji istirahət deyil, həm də insan ruhunun bədənlə əlaqəsinin zəiflədiyi və qeybi aləmlə müəyyən dərəcədə təmas qura bildiyi bir hal hesab edilir. Qurani-Kərim və Əhli-beyt (ə) hədisləri yuxunun mahiyyətini, növlərini və insanın mənəvi həyatındakı rolunu izah edən əsas mənbələrdir.
Qurani-Kərimdə yuxunun mahiyyəti
Qurani-Kərimdə yuxu Allahın qüdrət nişanələrindən biri kimi təqdim edilir. Uca Allah buyurur: "Allah canları ölüm anında, ölməyənləri isə yuxularında alır. Ölümünə hökm verdiyi şəxsin canını saxlayır, digərini isə müəyyən edilmiş vaxta qədər geri qaytarır. Həqiqətən, bunda düşünən insanlar üçün ibrətlər vardır." (Zumər,42).
Şiə təfsirçilərinə görə bu ayə göstərir ki, yuxu "kiçik ölüm" adlandırılan xüsusi bir haldır. Yuxu zamanı ruh bədəndən tam ayrılmır, lakin maddi aləmlə əlaqəsi zəifləyir. Oyanarkən Allahın izni ilə ruh yenidən bədənlə tam əlaqə qurur. Buna görə yuxu insanın ölüm və axirət həyatı haqqında düşünməsinə səbəb olan ilahi nişanələrdən biridir.
Şiə hədislərində yuxunun növləri
Əhli-beytdən (ə) nəql olunan hədislərə əsasən yuxular üç əsas qrupa bölünür:
Sadiq (doğru) yuxular – Allah tərəfindən bəndəyə verilən müjdə, xəbərdarlıq və ya hidayət xarakterli yuxulardır. Bu yuxular adətən aydın, məzmunlu və yadda qalan olur.
Nəfsani yuxular – Gün ərzində yaşanan hadisələr, düşüncələr, arzu və narahatlıqların yuxuda əks olunmasıdır. Bu cür yuxular xüsusi dini məna daşımır.
Şeytani yuxular – İnsanı qorxutmaq, narahat etmək və ümidsizliyə salmaq məqsədi daşıyan qarışıq və narahatedici yuxulardır. Şiə hədislərinə görə belə yuxuların təsiri altına düşmək düzgün hesab edilmir və onları başqalarına danışmaq tövsiyə olunmur.
Yuxunun mənəvi əhəmiyyəti
Şiə məzhəbinə görə insanın mənəvi saflığı ilə gördüyü yuxular arasında müəyyən əlaqə vardır. Günahlardan çəkinən, ibadətə və təqvaya riayət edən insanların doğru yuxu görmə ehtimalının daha yüksək olduğu bildirilir. Bununla belə, şiə alimləri vurğulayırlar ki, yuxular dini hökmlərin mənbəyi sayıla bilməz. İslamda etiqad və şəriət məsələləri yalnız Qurani-Kərim, Peyğəmbərin (s) sünnəsi və Əhli-beytin (ə) mötəbər hədisləri əsasında müəyyən edilir.
İmam Cəfər Sadiqdən (ə) nəql olunan hədislərdə qeyd edilir ki, Möminin doğru yuxusu ilahi müjdələrdən biri sayıla bilər. Lakin hər bir yuxunun mütləq ilahi mesaj kimi qəbul edilməsi doğru deyildir. Yuxuların yozulması elm, təcrübə və dini bilik tələb edən məsələdir.
Şiə məzhəbinə görə yuxu insan ruhunun qeyri-adi fəaliyyət göstərdiyi xüsusi bir haldır və ölümün kiçik nümunəsi hesab edilir. Qurani-Kərim və Əhli-beyt (ə) hədisləri yuxunun ilahi hikmətə əsaslanan bir hadisə olduğunu göstərir. Doğru yuxular mömin üçün müjdə və ya xəbərdarlıq ola bilər, lakin onlar dini hökm və etiqadın əsas mənbəyi hesab edilmir. Buna görə şiə alimləri yuxulara nə ifrat dərəcədə əhəmiyyət verməyi, nə də onları tamamilə əhəmiyyətsiz saymağı düzgün hesab edirlər. Yuxular insanın mənəvi dünyasını əks etdirən və Allahın qüdrətini göstərən mühüm hadisələrdən biri kimi dəyərləndirilir.
