Xülasə
Təhsil və hicab İslam dünyagörüşündə insanın mənəvi və intellektual inkişafı ilə əlaqəli iki mühüm mövzudur. Cəfəri şiə məzhəbinə görə, elm öyrənmək insanın kamilləşməsinin əsas vasitələrindən biri, hicab isə dini əxlaq və davranış normalarının tərkib hissəsidir. Bu məqalədə təhsilin İslamda əhəmiyyəti, hicabın dini əsasları və onların müasir cəmiyyətdə qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılır.
Giriş
İslam dini insanın həm elmi, həm də mənəvi inkişafına xüsusi əhəmiyyət verir. Qurani-Kərimin ilk nazil olan ayələrinin oxumaq və öyrənməklə bağlı olması elmin İslam dünyagörüşündəki mühüm yerini göstərir. Eyni zamanda, İslam insanın davranışlarında həya, iffət və məsuliyyət prinsiplərinə riayət etməsini tövsiyə edir. Şiə məzhəbinin yanaşmasına görə, təhsil və hicab bir-birinə zidd anlayışlar deyil; əksinə, insanın intellektual inkişafı ilə mənəvi məsuliyyətini bir araya gətirən dəyərlər kimi nəzərdən keçirilə bilər.
Təhsilin şiə məzhəbində yeri
Allah-taala Qurani-Kərimdə buyurur: “De: Heç bilənlərlə bilməyənlər eyni ola bilərmi?” (əz-Zumər,9).
Digər bir ayədə isə, Allah Peyğəmbərə (s) belə dua etməyi öyrədilir: “Ey Rəbbim! Mənim elmimi artır!” (Taha, 114).
Bu ayələr elmin və bilik əldə etməyin İslamda əhəmiyyətini nümayiş etdirir. Şiə ənənəsində də elm insanın həqiqəti tanımasına, düzgün qərarlar verməsinə və cəmiyyətə fayda göstərməsinə xidmət edən mühüm vasitə hesab olunur. İmam Cəfər Sadiqə (ə) aid edilən elmi irs, xüsusilə hədis, fiqh və əxlaq sahələrində, bu ənənənin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır.
Təhsil yalnız dini biliklərin öyrənilməsi ilə məhdudlaşmır. Təbiət elmləri, tibb, mühəndislik, humanitar və sosial elmlər də insan həyatının yaxşılaşdırılmasına xidmət etdikdə əhəmiyyət qazanır. Bu baxımdan qadınların təhsil alması, elmi fəaliyyətlə məşğul olması və cəmiyyətin inkişafında iştirak etməsi İslamın elmə verdiyi ümumi dəyərlə uzlaşır.
Hicabın dini əsasları və mənəvi əhəmiyyəti
Hicab yetkinlik yaşına çatmış müsəlman qadının dini geyim öhdəliklərindən biri hesab olunur. Onun əsas mənbələri Qurani-Kərimin Nur surəsinin 31-ci və Əhzab surəsinin 59-cu ayələridir. Nur surəsinin 31-ci ayəsində mömin qadınlara baxışlarını qorumaq, iffətlərinə riayət etmək və örtüklərini yaxalarının üzərinə salmaq göstərişi verilir.
Şiə alimlərinin, o cümlədən Ayətullah İbrahim Əmininin “İslamda qadınların hüquq və vəzifələri” əsərində hicab mövzusu bu ayələr və dini rəvayətlər əsasında izah edilir. Cəfəri fiqhində geniş qəbul olunan hökmə əsasən, qadının naməhrəm kişilər qarşısında saçını və bədənini örtməsi vacibdir; üz və əllərin örtülməsi məsələsi isə fiqhi şərtlər çərçivəsində ayrıca qiymətləndirilir.
Hicab yalnız geyim qaydası kimi deyil, həm də həya, iffət və şəxsi məsuliyyət anlayışları ilə əlaqəli dini prinsip kimi təqdim olunur. Bununla belə, hicabın mənəvi mahiyyəti insanın davranışından ayrı düşünülməməlidir. Əxlaq, dürüstlük, başqalarının hüquqlarına hörmət və bilik qarşısında məsuliyyət də dini həyatın mühüm hissələridir.
Təhsil və hicabın qarşılıqlı əlaqəsi
Şiə dünyagörüşü baxımından hicab qadının elm öyrənməsinə və cəmiyyətdə fəal iştirakına maneə kimi qəbul edilməməlidir. Əksinə, təhsilli qadın ailənin, cəmiyyətin və gələcək nəsillərin inkişafına mühüm töhfə verə bilər. Elmi bilik insanın dünyagörüşünü genişləndirir, dini hökmləri daha düzgün anlamasına və onları şüurlu şəkildə qiymətləndirməsinə kömək edir.
Müasir təhsil mühitində hicablı qadınların elmi fəaliyyətə, universitetlərə və peşəkar sahələrə çıxışının təmin edilməsi həm təhsil hüququ, həm də dini kimliyə hörmət baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, hicab məsələsi müzakirə edilərkən dini hökmün izahı ilə insanın ləyaqətinə hörmət prinsipi fərqləndirilməlidir. Dini dəyərlərin təbliği elmi düşüncəni, təhsilə çıxışı və insanın şəxsiyyətinə hörməti zəiflətməməlidir.
Nəticə
Nəticə etibarilə, şiə məzhəbinin dini mənbələrində elm insanın kamilləşməsinin, hicab isə iffət və dini məsuliyyətin mühüm elementlərindən biri kimi təqdim olunur. Bu iki anlayış arasında ziddiyyət yoxdur. Təhsil insanın intellektual potensialını inkişaf etdirir, hicab isə şiə fiqhində müəyyən dini geyim və davranış öhdəliklərini ifadə edir. Müasir cəmiyyətdə bu prinsiplərin uzlaşdırılması qadınların təhsil hüququnun qorunması, dini dəyərlərin düzgün anlaşılması və elmi-mənəvi inkişafın təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi və İlahiyyatçı, Hacı Elçin Əliyev
