Xülasə
Ölüm qorxusu insanın psixoloji, fəlsəfi və dini dünyagörüşü ilə sıx bağlı olan mürəkkəb bir hissdir. İnsan ölümün qaçılmaz olduğunu dərk etsə də, ondan qorxur. Bu qorxunun səbəbləri arasında naməlumluq, həyatdan ayrılmaq, sevdiklərini itirmək, məsuliyyət hissi və axirət həyatı ilə bağlı düşüncələr mühüm yer tutur. Şiə məzhəbinin, xüsusilə Cəfəri məktəbinin baxışına görə, ölüm yoxluq deyil, insanın dünya həyatından axirət həyatına keçididir.
Giriş
Ölüm insan həyatının dəyişməz həqiqətlərindən biridir. İnsan dünyaya gəldiyi andan etibarən zamanın məhdudluğu ilə üzləşir, lakin şüurlu şəkildə ölüm haqqında düşünməyə başladıqda onda qorxu, narahatlıq və qeyri-müəyyənlik hissləri yarana bilər. Elmi baxımdan ölüm qorxusu insanın özünüqoruma instinkti, gələcəyi təsəvvür etmək qabiliyyəti və naməlumluğa münasibəti ilə əlaqələndirilir. Dini baxımdan isə bu qorxu insanın həyatın mənası, əməllərinin nəticəsi və ölümdən sonrakı taleyi haqqında düşüncələri ilə bağlıdır.
Ölüm qorxusunun psixoloji və dini səbəbləri
Psixologiyada ölüm qorxusu çox vaxt tanatofobiya anlayışı ilə əlaqələndirilir. İnsan fiziki mövcudluğunu itirməkdən, yaxınlarından ayrılmaqdan və gələcək planlarının yarımçıq qalmasından qorxa bilər. Bununla yanaşı, ölümün nə zaman və necə baş verəcəyinin bilinməməsi də narahatlığı artırır. Lakin ölüm haqqında düşünmək özlüyündə xəstəlik hesab edilmir; bu, müəyyən həddə qədər insanın təbii reaksiyasıdır.
Şiə məzhəbinə görə, ölüm qorxusunun mənəvi səbəblərindən biri insanın dünya həyatına həddindən artıq bağlanması, digəri isə öz əməllərinə görə məsuliyyət hiss etməsidir. İmam Əli (ə) “Nəhcül-bəlağə”də dünya həyatının faniliyini və axirətə hazırlığın əhəmiyyətini dəfələrlə vurğulayır. Bu baxımdan ölüm qorxusu insanı düşünməyə və öz davranışlarını düzəltməyə sövq edə bilər. Ancaq qorxunun ümidsizliyə çevrilməsi dini baxımdan məqsədəuyğun hesab edilmir; insan Allahın mərhəmətinə ümid bəsləməklə yanaşı, öz məsuliyyətini də dərk etməlidir.
Şiə dünyagörüşündə ölüm və axirət
Cəfəri məzhəbinin etiqadına əsasən, insanın həyatı dünya ilə məhdudlaşmır. Ölüm ruhun yox olması deyil, dünya həyatından başqa bir mərhələyə keçid kimi qəbul edilir. Qurani-Kərimdə buyurulur: “Hər bir canlı ölümü dadacaqdır” (Ali-İmran, 3:185). Bu ayə ölümün ümumbəşəri və qaçılmaz həqiqət olduğunu göstərir.
Şiə etiqadında ölüm ilə Qiyamət arasındakı mərhələ bərzəx adlanır. Bərzəx, axirət və Qiyamət günü ilə bağlı inanclar insana həyatın mənəvi məsuliyyətini xatırladır. Bu dünyada edilən yaxşılıqlar, ədalətli davranış, başqalarının haqqını qorumaq, tövbə və mənəvi kamilləşmə insanın dini həyatında mühüm yer tutur. Bu baxımdan ölüm haqqında düşünmək yalnız qorxu yaratmamalı, həm də insanı daha şüurlu və məsuliyyətli yaşamağa yönəltməlidir.
Nəticə
Ölümdən qorxmağın səbəbləri bioloji, psixoloji və mənəvi amillərin qarşılıqlı təsiri ilə izah oluna bilər. Şiə məzhəbinin baxışına görə, bu qorxunun aradan qaldırılmasında ölümün həyatın sonu deyil, yeni mərhələyə keçid olması inancı, Allahın rəhmətinə ümid, saleh əməllər və mənəvi hazırlıq mühüm rol oynayır. Beləliklə, ölüm haqqında düşünməyin əsas məqsədi həyatdan uzaqlaşmaq deyil, onu daha mənalı yaşamaqdır. İnsan ölümün qaçılmazlığını qəbul etdikdə, vaxtının dəyərini daha yaxşı anlayır, insanlarla münasibətlərinə diqqət yetirir və mənəvi məsuliyyətini dərindən dərk edir.
