İslam dini qadının şəxsiyyətinə yalnız zahiri görünüş baxımından deyil, onun mənəvi, əxlaqi və ictimai xüsusiyyətləri baxımından yanaşır. Şiə məktəbinin Quran və Əhli-beyt (ə) təlimlərinə əsaslanan baxışında qadında bəyənilən sifətlər onun imanını, əxlaqını, ailə münasibətlərini və insanlarla davranışını əhatə edir. Bu baxımdan qadının dəyəri yalnız gözəllik və zahiri xüsusiyyətlərlə ölçülmür; onun təqvası, əxlaqı, mərhəməti və şəxsiyyəti daha əsaslı meyarlar kimi təqdim olunur.
Qurani-Kərimdə insanın üstünlüyünün əsas meyarlarından biri təqva göstərilir: “Şübhəsiz ki, Allah yanında sizin ən hörmətliniz ən təqvalı olanınızdır.” (Hucurat, 13).
Bu ayə qadın və kişi arasında mənəvi dəyərin müəyyənləşdirilməsində əsas meyarın cins deyil, iman və təqva olduğunu göstərir. Buna görə də Şiə baxışında qadında ilk növbədə iman, təqva və Allah qarşısında məsuliyyət hissi bəyənilən xüsusiyyətlərdəndir.
Əhli-beyt (ə) məktəbində gözəl əxlaq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Səbirli olmaq, təvazökarlıq, dürüstlük, mərhəmət, bağışlamaq və başqalarının haqqına hörmət etmək insanın şəxsiyyətini formalaşdıran əsas keyfiyyətlərdir. İmam Əli (ə) və digər Əhli-beyt imamlarının (ə) kəlamlarında insanın dəyəri onun əxlaqı və davranışı ilə əlaqələndirilir. Buna görə qadında gözəl əxlaq ailə və cəmiyyət həyatının sağlam qurulmasına kömək edən mühüm amil hesab edilir.
Ailə münasibətlərində isə məhəbbət, vəfa, qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qurani-Kərim ər-arvad münasibətini “məhəbbət və mərhəmət” əsasında izah edir (Rum, 21). Bu baxımdan həyat yoldaşına hörmətlə yanaşmaq, ailə sirrini qorumaq, çətinliklər zamanı səbirli olmaq və ailə daxilində qarşılıqlı anlaşmaya çalışmaq qadında bəyənilən xüsusiyyətlər sırasındadır. Eyni prinsiplər, əlbəttə, kişi üçün də keçərlidir.
Şiə hədis irsində həya və iffət də qadının mühüm mənəvi keyfiyyətləri sırasında qeyd olunur. Həya insanın öz şəxsiyyətini qoruması, davranışlarında ölçülü olması və mənəvi sərhədlərə riayət etməsidir. İffət isə insanın özünü haramdan qorumasını ifadə edir. Burada həya qadının cəmiyyətdən təcrid olunması kimi deyil, onun ləyaqətini və mənəvi sərhədlərini qoruyan əxlaqi keyfiyyət kimi başa düşülməlidir.
Bundan başqa, elmə və biliyə maraq da İslamın qadına verdiyi dəyərin mühüm göstəricilərindəndir. İslam təlimlərində elm öyrənmək qadın və kişi üçün əhəmiyyətli hesab olunur. Şiə tarixində Hz. Fatimə Zəhra (s.ə) və Hz. Zeynəb (s.ə) kimi qadın şəxsiyyətləri iman, elm, fəsahət, səbir və ictimai məsuliyyət baxımından nümunə kimi təqdim edilir. Xüsusilə Hz. Zeynəbin (s.ə) Kərbəla hadisəsindən sonra göstərdiyi möhkəmlik onun yalnız ailə üzvü deyil, həm də haqqın müdafiəçisi və maarifləndirici şəxsiyyət olduğunu göstərir.
Nəticə olaraq, Şiə məktəbinə əsasən qadında bəyənilən sifətləri yalnız zahiri gözəlliklə məhdudlaşdırmaq düzgün deyil. İman, təqva, gözəl əxlaq, həya, iffət, səbir, mərhəmət, elm, vəfa, məsuliyyət və insanlara hörmət qadının mənəvi şəxsiyyətini formalaşdıran əsas xüsusiyyətlərdəndir. Bu keyfiyyətlər əslində yalnız qadın üçün deyil, bütün mömin insanlar üçün dəyərli olan İslami prinsiplərdir. Əhli-beyt (ə) məktəbinin təqdim etdiyi nümunəvi qadın obrazı zahiri xüsusiyyətlərdən daha çox, möhkəm iman, yüksək əxlaq, elm və mənəvi ləyaqət üzərində qurulur.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi, İlahiyyatçı Hacı Elçin Əliyev
