Bəzən belə bir fikirlə qarşılaşırıq: «Əsas odur ki, insan yaxşı olsun, heç kimə pislik etməsin, haqq yeməsin, insanlara kömək etsin. Namaz qılmaq və digər dini vacibatları yerinə yetirmək o qədər də vacib deyil».
İlk baxışdan bu fikir məntiqli görünə bilər. Çünki yaxşı əxlaq, dürüstlük, mərhəmət və insanlara xidmət İslam dinində böyük əhəmiyyət daşıyır. Lakin şiə məzhəbinin baxışına görə, insanın yaxşı əxlaqlı olması ilə Allah qarşısında dini vəzifələrini yerinə yetirməsi bir-birinə zidd deyil, əksinə, bir-birini tamamlayan iki mühüm məsuliyyətdir.
İlk növbədə, bilməliyik ki, insan yalnız cəmiyyət qarşısında deyil, həm də onu yaradan Allah qarşısında məsuliyyət daşıyır. İnsanlara yaxşılıq etmək, ehtiyacı olanlara yardım göstərmək, dürüst olmaq və başqalarının haqqına girməmək çox dəyərli əməllərdir. Lakin Allahın əmrlərinə itaət etmək də insanın mənəvi vəzifəsidir. Əgər insan Allahın ona verdiyi saysız-hesabsız nemətləri qəbul edir, lakin Onun əmrlərinə əhəmiyyət vermirsə, burada mənəvi məsuliyyət məsələsi ortaya çıxır.
Qurani-Kərimdə Allah-taala buyurur: Mən cinləri və insanları yalnız Mənə ibadət etmələri üçün yaratdım. (Zariyat, 56).
Ayənin mənası budur ki, insanın yaradılış məqsədi yalnız yaxşı sosial münasibətlər qurmaq deyil, həm də Allahı tanımaq, Ona bəndəlik etmək və mənəvi kamilliyə çatmaqdır.
Namaz isə bu bəndəliyin ən mühüm təzahürlərindən biridir. Namaz sadəcə müəyyən hərəkətləri yerinə yetirmək deyil. O, insanın gündə beş dəfə Allahı xatırlaması, Ona yaxınlaşması, öz nəfsini tərbiyə etməsi və həyatına mənəvi istiqamət verməsidir.
Allah-taala başqa bir ayədə isə belə buyurur: Həqiqətən, namaz insanı çirkin və pis əməllərdən çəkindirər. (Ənkəbut, 45).
Deməli, həqiqi namaz insanın əxlaqına da təsir göstərməlidir.
Əhli-beyt (ə) məktəbində də ibadət və gözəl əxlaq bir-birindən ayrılmaz hesab olunur. İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur ki, insanları yalnız ibadətlərinə görə deyil, onların doğruluğuna, əmanətdarlığına və insanlarla rəftarına görə də tanımaq lazımdır. Bu yanaşma göstərir ki, din yalnız zahiri ibadətlərdən ibarət deyil. Eyni zamanda, gözəl əxlaqın olması da vacib ibadətləri əvəz etmir.
Burada mühüm bir məqamı da qeyd etmək lazımdır: Namaz qılan, oruc tutan və digər vacibatları yerinə yetirən insan başqalarına qarşı haqsızlıq edirsə, onun ibadətinin mənəvi məqsədini dərk etməsi zəruridir. Eyni zamanda, yaxşı insan olmaqla yanaşı, namaz və digər vacibatları bilərəkdən tərk etmək də İslamın kamil həyat tərzinə uyğun deyil.
Deməli, insan həm yaxşı əxlaqa, həm də düzgün ibadətə sahib olmağa çalışmalıdır. Yaxşılıq etmək Allahın razılığını qazanmağın yollarından biridir, namaz və digər vacibatlar isə Allahla mənəvi əlaqəmizi möhkəmləndirir. Əsl mömin yalnız insanlara yaxşılıq edən deyil, həm də Allah qarşısında öz məsuliyyətini dərk edən insandır. Çünki kamil müsəlman olmaq üçün həm Allahın haqqına, həm də bəndələrin haqqına riayət etmək lazımdır.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi və İlahiyyatçı, Hacı Elçin Əliyev
