Hədislərdə dünyanın qınanması, əsasən insanın bu dünyaya bağlılığını və onun fani təbiətini xatırlatmaq məqsədini güdür. İslamda dünya, axirətə qarşı müqayisə edildikdə, daha az əhəmiyyət daşıyan bir yer olaraq görünür. Lakin bu, dünyanın özünün pis və ya arzuolunmaz olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, İslamda dünya Allahın yaratdığı bir yer olaraq qiymətləndirilir və insanın burada yaxşı işlər görməsi gözlənilir. İnsanın dünya həyatına bağlanması və axirət həyatını unutması pislənir.
Hədislərdə dünyanın qınanması, insanları bu dünyaya olan bağlılıqdan çəkinməyə, dünya həyatının müvəqqəti və keçici olduğunu unutmamağa və əsas diqqəti axirət həyatına yönəltməyə təşviq edir. İslamda dünya və axirət arasında bir tarazlıq olmalıdır, ancaq dünyaya olan həvəs və bağlılıq insanı axirətə qarşı məsuliyyətdən uzaqlaşdırır.
Aşağıda dünyanın qınanması ilə əlaqədar bəzi hədislər və onların izahını gətiririk:
1. Dünya müvəqqəti və keçid yeridir
İmam Əli (ə) buyurur: Ey insanlar! Bilin ki, şübhəsiz dünya hazır bir məhsuldur; yaxşı və pis hər kəs ondan yeyər, axirət isə gerçək bir vəddir. O gün Qadir olan Məlik (Allah) sizin haqqınızda hökm verəcəkdir.
Bu hədisdə dünya, müvəqqəti və keçici bir mərhələ olaraq təsvir edilir. İslamda dünya, axirətin müqabilində bir yol və ya sınaq yeri kimi görülür. İnsan burada Allahın verdiyi nemətləri yaxşı istifadə etməli və axirətə hazırlıq görməlidir. Dünyanın qınanması, insanın yalnız bu müvəqqəti həyatda tələsərək yaşayışını unutmaması üçün bir xəbərdarlıqdır.
2. Həqiqi mömin üçün dünya bir zindan kimidir
Peyğəmbər (s) buyurur: "Ey Əbuzər! Dünya möminin zindanı, kafirin cənnətidir. Heç bir mömin axşamı qəmsiz (başa vurub) sübhə çıxmır".
Peyğəmbər (s) bu ifadəni, dünyanın ona qarşı çəkdiyi zəiflik və keçiciliyi xatırlamaq üçün istifadə edir. Hədisdə, dünya, öz müvəqqəti təbiəti ilə bəzən insanı narahat və sıxıntıya salan bir yer olaraq təzahür edir. Amma bu, dünyanın özü deyil, onun insanı axirətə olan diqqətindən ayırması və ruhunu zəiflətdiyi anlamına gəlir.
3. Dünyaya bağlılıq, insana axirəti unutdurar
Həzrət İmam Sadiq (ə) buyurur: “Qəlbini dünyaya bağlayan kəs, qəlbini üç şeyə bağlamışdır: Sonu olmayan qəm-qüssəyə, Əlçatmaz arzuya və Doğrulmayan ümidə”.
Bu hədis, insanın dünyaya olan həddindən artıq bağlılığının onun axirət həyatını zəiflədəcəyi barədə xəbərdarlıq edir. Dünyaya bağlanmaq, insanın Allahın yolundan uzaqlaşmasına səbəb ola bilər. Dünya, Allahın təqdir etdiyi müvəqqəti bir yerdir və insan burada yalnız Allahın razılığını qazanmaq üçün çalışmalıdır. Dünya həyatına çox bağlı olmaq, insana yanlış istiqamət verə bilər.
4. Dünya müvəqqəti, Axirət isə əbədidir
İmam Əli (ə) buyurur: Dünya qurtaran, axirət isə əbədidir.
Bu hədisdə, dünyanın fani və keçici, axirətin isə əbədi və qalıcı olduğu vurğulanır. Dünya, insanın xeyirli işlər görməsi və Allahın əmrlərinə uyğun yaşaması üçün bir vasitədir. Bu həyatda qazandığı yaxşı əməllər, onu axirətdə daha yaxşı vəziyyətə gətirəcəkdir. Buna görə də dünya, müvəqqəti bir yerdir və əsl məqsəd, axirətə hazırlıq olmalıdır.
5. Dünya nemətlərindən düzgün istifadə etməliyik
İmam Əli (ə) buyurur: Həqiqətən, dünya onunla düzgün davranan üçün sədaqət, onu başa düşənin sağlamlıq, ondan yararlanmaq istəyənin zənginlik, nəsihət almaq istəyənin nəsihət diyarı, Allahın dostlarının məscidi, Allahın mələkəlrinin namazgahı, ilahi vəyhin nüzul (enmə) yeri Allahın dostlarının ticarətgahıdır ki, orada rəhmət qazandılar və Cənnətə düşdülər.
Bu hədis, dünyadakı nemətlərin doğru şəkildə istifadə edilməsini vurğulayır. Dünya həyatını qınamağın məqsədi, bu dünyada əldə edilən nemətlərin doğru məqsədlərlə, axirətə yönəlik istifadə edilməsidir. İnsan dünyada mal-dövlət və yaxşı həyat şəraiti əldə etsədə, bu nemətləri Allahın razılığına uyğun istifadə etməlidir. Dünya müvəqqətidir və əsl məqsəd axirətə yönəlməkdir.
6. Axirət aləmi təsəvvür olunmayan qədər dünyadan böyük və genişdir
İmam Əli (ə) buyurur: Dünyanın hər bir şeyini eşitmək görməyindən böyükdür. Axirətin isə hər bir şeyini görmək eşitməyindən böyükdür. Odur ki, axirəti görməyin yerinə, gözlərə görünməyən, qeyb pərdəsi arxasında olanları müşahidə etmək əvəzinə, elə eşitməklə və (peyğəmbərlərin vasitəsi ilə) xəbərdar olmaqla kifayətlənin.
Bu hədisdə axirət aləminin daha çox əhəmiyyət kəsb etdiyi və axirətin dünyadan böyük və geniş olduğu bildirilir. Dünya, insanın yaxşı işlər görməsinə və axirətə hazırlıq etməsinə kömək edən bir vasitədir. Dünyanın qınanmasının mənası, dünyaya bağlanmamaq və insanın bütün diqqətini axirətə yönəltməsidir.
Dünya və Axirət Arasındakı Tarazlıq
İslamda dünyanın özü heç vaxt qınanmır. Dünya, axirətə hazırlıq yeri olaraq qəbul edilməli və insanlar bu dünyaya çox bağlı olmamalıdırlar. Dünya, Allahın bizə verdiyi bir nemətdir və onu düzgün istifadə edərək, yaxşı əməllər yerinə yetirmək lazımdır. Lakin çoxlu dünya arzusuyla yaşamaq, insanı Allahdan uzaqlaşdırar və onu axirətə hazırlıqdan çəkindirər.
Dünyanın qınanması daha çox bu mənada izah edilir ki, insan özünü bu müvəqqəti həyata bağlamamalı, axirəti unutmamalı və özünü ruhən təmizləyərək, Allahın razılığını qazanmağa çalışmalıdır. İslamda əsas məqsəd axirətə hazırlıqdır və dünya işlərinin hamısı bu yolda istifadə edilməlidir.
Hacı Elçin Əliyev
