Mitomaniya insanın davamlı və vərdiş halında yalan danışması, hadisələri həqiqətdən fərqli şəkildə təqdim etməsi və bəzən özünü olduğundan daha üstün göstərməyə çalışması ilə xarakterizə olunan bir davranış pozuntusudur. İnsan müxtəlif səbəblərdən yalan danışa bilər: Diqqət cəlb etmək, özünü müdafiə etmək, başqalarının rəğbətini qazanmaq və ya özünü daha mühüm göstərmək üçün. Lakin yalanın davamlı və nəzarətsiz şəkildə təkrarlanması həm insanın mənəvi həyatına, həm də onun cəmiyyət və ailə münasibətlərinə ciddi zərər verə bilər.
İslam dinində doğruluq böyük əxlaqi fəzilət hesab olunur. Qurani-Kərimdə möminlərə Allahdan qorxmaları və doğru danışanlarla birlikdə olmaları əmr edilir. Allah buyurur: “Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və doğru danışanlarla olun.” (Tövbə, 119).
Bu ayə göstərir ki, doğruluq möminin şəxsiyyətinin əsas xüsusiyyətlərindən biridir.
Şiə məktəbinin əxlaq təlimində də sidq (doğruluq) xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İmam Əli (ə) doğru danışmağı insanın nicatına aparan mühüm xüsusiyyətlərdən biri kimi vurğulamışdır. İmam Əlidən (ə) nəql olunan məşhur hədisdə isə belə buyurulur: "Sözün kim tərəfindən deyilməsinə deyil, nə deyilməsinə bax".
Bu baxımdan insanın dili onun daxili vəziyyətinin göstəricilərindən biri hesab olunur.
Mitomaniya zamanı insan bəzən öz yalanlarını adi bir davranış kimi qəbul etməyə başlayır. Bu isə tədricən vicdanın zəifləməsinə və insanın həqiqətlə yalan arasındakı sərhədi itirməsinə səbəb ola bilər. İslam baxımından yalan yalnız dil ilə deyilən bir söz deyil; insanın başqasını bilərəkdən yanlış istiqamətə yönəltməsi də mənəvi məsuliyyət yaradır. Xüsusilə yalanın insanların haqqına, etibarına və nüfuzuna zərər vurması daha ağır nəticələr doğura bilər.
Bununla belə, belə davranış göstərən insana qarşı dərhal təhqir və ya düşmənçilik etmək düzgün deyil. Əgər insan yalan danışmaq vərdişindən əziyyət çəkirsə, ona tövbə, özünüislah, səmimiyyət və lazım gəldikdə psixoloji yardım yolu göstərilməlidir. İslam insanın səhv etdikdən sonra düzəlməsinə və Allaha qayıtmasına daima ümid verir.
Deməli, Mitomaniya həm psixoloji, həm də mənəvi baxımdan diqqət tələb edən bir məsələdir. Şiə məktəbinin əxlaq anlayışında doğruluq, əmanətə sadiqlik və insanların haqqına riayət etmək möminin əsas xüsusiyyətlərindəndir. İnsan dilini yalandan qoruyub doğruluğa alışdırdıqca, həm Allah qarşısında, həm də insanlar arasında etibarını möhkəmləndirir. Buna görə də yalan danışmaq vərdişinə qarşı mübarizədə tövbə, özünənəzarət, doğru danışmağa alışmaq, yaxşı insanlarla ünsiyyət və zərurət olduqda mütəxəssis yardımı mühüm vasitələrdir.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi və İlahiyyatçı, Hacı Elçin Əliyev
