İslam əxlaq sistemində insanın mənəvi kamilliyə çatması əsas məqsədlərdən biri hesab olunur. Şiə məzhəbinin, xüsusilə imamiyyə məktəbinin dünyagörüşündə insan ağıl, iradə və seçim qabiliyyətinə malik bir varlıqdır. Bu baxımdan Allah-taalanın bəzi əməlləri vacib, bəzilərini müstəhəb, müəyyən əməlləri isə haram və günah elan etməsi insanın azadlığını məhdudlaşdırmaq məqsədi daşımır. Əksinə, bu hökmlər insanın maddi və mənəvi həyatını qorumaq, onun kamilləşməsinə şərait yaratmaq və cəmiyyətin sağlamlığını təmin etmək məqsədi daşıyır.
Şiə kəlamında Allahın hökmlərinin hikmət və məqsəddən uzaq olmadığı qəbul edilir. Allah-taala mütləq hikmət sahibi olduğuna görə hər bir qadağanın insan üçün fərdi və ya ictimai baxımdan müəyyən zərəri vardır. Lakin burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, haram hökmünün hikməti yalnız onun zahiri və maddi nəticələri ilə məhdudlaşmır. Günah insanın ruhuna, iradəsinə, vicdanına və Allahla mənəvi münasibətinə də təsir göstərir.
Günahın qadağan edilməsinin əsas fəlsəfələrindən biri insanın mənəvi şəxsiyyətinin qorunmasıdır. Məsələn, yalan danışmaq yalnız müəyyən hadisənin yanlış təqdim edilməsi deyil; onun davamlı şəkildə təkrarlanması insanın etibarını, vicdan həssaslığını və daxili dürüstlüyünü zəiflədə bilər. Qeybət insanın başqasının şəxsiyyətinə hörmətini zədələyir, qeybətə məruz qalan şəxsin ictimai nüfuzuna xələl gətirir və insanlar arasında etimadsızlıq yaradır. Zülm isə həm məzlumun haqqını tapdalayır, həm də zalımın mənəvi inkişafına mane olur. Beləliklə, günahın qadağan edilməsi yalnız fərdi davranışın tənzimlənməsi deyil, insan xarakterinin formalaşdırılması məqsədini də daşıyır.
Qurani-Kərimdə insanın özünü mənəvi baxımdan təmizləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır: “Həqiqətən, nəfsini təmizləyən nicat tapmışdır” (Şəms surəsi, ayə 9).
Bu baxımdan günahlardan çəkinmək mənəvi tərbiyənin mənfi tərəfi deyil, insanın daxili azadlığının qorunmasının bir formasıdır. İnsan nəfsani istəklərinin əsirinə çevrildikdə zahirən azad olsa da, daxilən asılı vəziyyətə düşə bilər. Günahdan uzaq durmaq isə iradənin möhkəmlənməsinə və insanın öz davranışları üzərində şüurlu nəzarət qurmasına kömək edir.
Şiə əxlaqında günah anlayışı həmçinin Allah qarşısında məsuliyyət prinsipi ilə əlaqələndirilir. İnsan ağıl və iradəyə sahib olduğu üçün öz seçimlərinə görə cavabdehdir. İmam Əli (ə) “Nəhcül-bəlağə”də insanın dünyadakı həyatını məsuliyyət və mənəvi hazırlıq çərçivəsində qiymətləndirir. Bu yanaşmaya görə günahdan çəkinmək sadəcə cəzadan qorxmaq deyil; Allahın razılığını qazanmaq, insanın öz həqiqi mahiyyətinə uyğun yaşaması və axirət məsuliyyətini dərk etməsidir.
Günahların qadağan edilməsinin digər mühüm fəlsəfəsi cəmiyyətin sosial nizamının qorunmasıdır. Oğurluq, rüşvət, haqsızlıq, böhtan, əmanətə xəyanət və digər əməllər yalnız fərdi səviyyədə mənəvi problem yaratmır, həm də ictimai etimadı zəiflədir. İslamın haram hökmləri bu baxımdan insan hüquqlarının, ədalətin, ailənin, əmlakın, şərəf və ləyaqətin qorunmasına xidmət edən mənəvi-hüquqi çərçivə yaradır.
Nəticə etibarilə, şiə məzhəbinin əxlaqi dünyagörüşündə günahın qadağan edilməsinin fəlsəfəsi insanı sıxışdırmaq deyil, onu kamilliyə istiqamətləndirməkdir. Haram hökmləri insanın ruhunu, iradəsini, şəxsiyyətini və cəmiyyətin mənəvi əsaslarını qorumağa yönəlmiş ilahi göstərişlər kimi dəyərləndirilir. Günahdan uzaq durmaq insanın yalnız “nə etməməli olduğunu” müəyyənləşdirmir; eyni zamanda onu ədalətə, dürüstlüyə, mərhəmətə, məsuliyyətə və mənəvi azadlığa doğru istiqamətləndirir. Bu mənada İslam əxlaqında qadağa məqsəd deyil, insanın həqiqi kamilliyinə aparan vasitələrdən biridir.
