İslam etiqadına görə, ilahi hidayət Allahın bütün bəşəriyyətə olan rəhmətinin təzahürüdür. Qurani-Kərim və Əhli-beyt (ə) rəvayətlərinə əsasən, Allah-taala insanları hidayətsiz buraxmamış, müxtəlif dövrlərdə və müxtəlif xalqlara peyğəmbərlər göndərmişdir. Şiə məzhəbi bu prinsipi ilahi ədalət və lütf anlayışı ilə əlaqələndirərək qəbul edir. Bu məqalədə Qurani-kərim ayələri, hədislər və şiə alimlərinin baxışları əsasında Allahın bütün xalqlara peyğəmbər göndərməsi məsələsi araşdırılır.
İlk olaraq bunu bilməliyik ki, Peyğəmbərlik (nübüvvət) İslam etiqadının əsas prinsiplərindən biridir. Şiə kəlamında nübüvvət Allahın insanlara olan lütfü kimi dəyərləndirilir. İnsan ağlı həqiqətə çatmaq üçün mühüm vasitə olsa da, ilahi vəhy olmadan kamil hidayətə nail ola bilməz. Buna görə də Allah insanları doğru yola yönəltmək üçün peyğəmbərlər göndərmişdir. Şiə alimləri bu məsələnin Allahın hikməti və ədalətinin zəruri nəticəsi olduğunu vurğulayırlar.
Qurani-Kərimdə ümumi peyğəmbərlik prinsipi
Qurani-Kərim bir neçə ayədə açıq şəkildə bildirir ki, hər bir ümmətə və ya xalqa ilahi xəbərdar edən göndərilmişdir.
Ən əsas dəlillərdən biri "Fatir" surəsinin 24-cü ayəsidir. Allah-taala ayədə belə buyurur: Həqiqətən, Biz səni haqq ilə müjdə verən və xəbərdar edən olaraq göndərdik. Elə bir ümmət yoxdur ki, onun içərisindən bir xəbərdar edən keçməmiş olsun.
Bu ayə göstərir ki, ilahi hidayət müəyyən coğrafiya və ya millətlə məhdudlaşmır. Digər mühüm ayə "Nəhl" surəsinin 36-cı ayəsidir. Allah buyurur: Biz hər bir ümmətə: 'Allaha ibadət edin və tağutdan uzaq durun' deyə bir peyğəmbər göndərdik.
Bu ayə şiə təfsirlərində ümumbəşəri risalətin əsas dəlillərindən hesab olunur. Buradan aydın olur ki, Allah bütün xalqlara tövhid mesajını çatdırmışdır.
Bundan əlavə, "Yunus" surəsinin 47-ci ayəsində buyurulur: Hər ümmətin bir peyğəmbəri vardır. Bu ayələr onu göstərir ki, ilahi sünnəyə görə heç bir cəmiyyət xəbərdarlıq edilmədən ilahi əzaba düçar edilməz.
Mövzu barədə bəzi hədislər
Əhli-beyt (ə) hədislərində də bu prinsip təsdiq edilir. Rəvayətlərdə bildirilir ki, Allah yer üzünü heç vaxt Öz höccətindən məhrum qoymamışdır. Peyğəmbərlər (ə) dövründə bu höccət peyğəmbərlər, Həzrət Məhəmməddən (s) sonra isə imamlar olmuşdur.
İmam Cəfər Sadiqdən (ə) nəql olunan rəvayətlərdə qeyd edilir ki, Allah insanlara dəlil tamam olmadan onları məsul tutmur. Bu fikir şiə kəlamında "itmamül-hüccə" (höccətin tamamlanması) prinsipi kimi tanınır.
Həm sünni, həm də şiə mənbələrində yer alan bir hədisə görə isə peyğəmbərlərin sayı çox olmuşdur. Rəvayətdə onların sayının 124 min, rəsulların isə 313 olduğu bildirilir. Bu rəqəmlər barədə alimlər müxtəlif qiymətləndirmələr irəli sürsələr də, hədisin əsas məzmunu peyğəmbərlərin sayının Quranda adı çəkilən 25 nəfərlə məhdud olmadığını göstərir.
Şiə alimlərinin baxışı
Şiə müfəssirləri və kəlam alimləri, o cümlədən Şeyx Müfid, Şeyx Səduq, Əllamə Təbatəbai və Ayətullah Məkarim Şirazi qeyd etmişlər ki, Quranda yalnız müəyyən peyğəmbərlərin adları çəkilmişdir. Allah-taala "Ğafir" surəsinin 78-ci ayəsində buyurur: Səndən əvvəl də peyğəmbərlər göndərdik. Onlardan bəzisini sənə danışdıq, bəzisini isə danışmadıq.
Bu ayə onu göstərir ki, bəşər tarixində Quranda adı qeyd edilməyən çox sayda peyğəmbərlər olmuşdur. Şiə təfsirlərinə görə onların müxtəlif xalqlara, müxtəlif dillərdə və müxtəlif zamanlarda göndərilməsi Allahın ümumi hidayət proqramının tərkib hissəsidir.
Əllamə Təbatəbayi "əl-Mizan" təfsirində vurğulayır ki, Allahın ədaləti tələb edir ki, insan ilahi göstəriş almadan məsuliyyət daşımasın. Buna görə də hər bir cəmiyyət müəyyən formada ilahi rəhbərliklə qarşılaşmışdır.
Müasir baxış və nəticələr
Bu prinsip dünyanın qədim sivilizasiyalarının dini tarixi ilə də uyğunluq təşkil edə bilər. Şiə alimləri ehtimal edirlər ki, tarixdə adı məlum olmayan bəzi islahatçılar və ya dini rəhbərlər əslində Allah tərəfindən göndərilmiş peyğəmbərlər olmuş, lakin onların həqiqi təlimləri zaman keçdikcə dəyişdirilmiş və ya unudulmuşdur. Lakin bu barədə qəti hökm vermək mümkün deyil, çünki vəhy mənbələrində onların adları göstərilməmişdir.
Nəticə etibarilə, şiə məzhəbinə görə Allah bütün xalqları ilahi hidayətdən məhrum etməmişdir. Qurani-Kərimin açıq ayələri göstərir ki, hər bir ümmətə xəbərdar edən göndərilmişdir. Bu prinsip Allahın hikmətinin, ədalətinin və rəhmətinin təzahürü hesab olunur. Həzrət Məhəmməd (s) isə əvvəlki peyğəmbərlərin gətirdiyi tövhid mesajını tamamlayan və bütün bəşəriyyət üçün göndərilən son peyğəmbərdir.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi, İlahiyyatçı Hacı Elçin Əliyev
