Giriş
İnsanları qədim zamanlardan düşündürən mühüm dini və fəlsəfi suallardan biri Allahın mövcud olduğu halda nə üçün gözlə görünməməsidir. İnsan ətrafındakı bütün varlıqları görməyə və hiss etməyə çalışdığı üçün Allahı da fiziki olaraq görmək istəyir. Lakin şiə məzhəbinin etiqadına görə, Allah maddi varlıq deyil, cismani xüsusiyyətlərdən, zamandan və məkandan uzaqdır. Buna görə də Onu adi insan gözü ilə görmək mümkün deyil. Allahın görünməməsi Onun mövcud olmaması demək deyil.
Allahın gözlə görünməməsinin səbəbi
Şiə İslamında tövhid prinsipi Allahın yeganə, misilsiz və heç bir yaradılmış varlığa bənzəməyən bir varlıq olduğunu bildirir. İnsan gözü yalnız işıq vasitəsilə əks olunan və müəyyən məkanda yerləşən maddi obyektləri görə bilir. Allah isə maddi cisim olmadığı üçün işıq, rəng, forma və məkan kimi xüsusiyyətlərə malik deyil. Deməli, Allahın gözlə görünməməsinin əsas səbəbi Onun yaradılmış varlıqlardan tamamilə fərqli olmasıdır.
Qurani-Kərimin Ənam surəsinin 103-cü ayəsində belə buyurulur: «Gözlər Onu dərk etməz, O isə gözləri dərk edər. O, lətifdir, hər şeydən xəbərdardır». Bu ayə şiə alimləri tərəfindən Allahın fiziki gözlə görülməsinin mümkün olmadığının əsas dəlillərindən biri kimi qəbul edilir.
Şiə məzhəbində Allahın görülməsi məsələsi
Şiə məzhəbinin etiqadına əsasən, Allahın dünyada və axirətdə fiziki gözlə görülməsi mümkün deyil. Bu fikir şiə kəlam elmində mühüm yer tutur. İmam Əli (ə) bu məsələni Nəhcül-bəlağədə belə izah edir: Allahı gözlə görmək mümkün olmasa da, Onu qəlblər iman həqiqəti ilə dərk edə bilər.
Burada mühüm bir fərq vardır: Allahı görmək və Allahı tanımaq eyni anlayışlar deyil. İnsan Allahı fiziki olaraq görməsə də, kainatdakı nizam, təbiət qanunları, həyatın mövcudluğu və yaradılışın mürəkkəbliyi vasitəsilə Onun qüdrətini və hikmətini dərk edə bilər.
Şiə alimlərinin fikrincə, Allahın fiziki olaraq görülməsini qəbul etmək Onu məkan və istiqamətlə məhdudlaşdırmaq təhlükəsi yaradır. Halbuki Allah bütün məkanların yaradıcısıdır və heç bir məkanla məhdudlaşmır.
Elmi və fəlsəfi baxımdan yanaşma
Elmi baxımdan insan gözünün görmə qabiliyyəti məhduddur. Biz yalnız müəyyən dalğa uzunluğuna malik elektromaqnit şüalanmasını görə bilirik. Məsələn, ultrabənövşəyi və infraqırmızı şüaları adi gözlə görə bilmirik, lakin onların mövcudluğu elmi cihazlarla müəyyən edilir. Bu nümunə göstərir ki, insanın görə bilmədiyi hər şey mövcud olmayan demək deyil.
Fəlsəfi baxımdan da Allah maddi aləmin bir hissəsi hesab edilmir. O, maddi varlıqların və təbiət qanunlarının yaradıcısıdır. Buna görə də Allahın mövcudluğunu yalnız fiziki müşahidə ilə ölçmək düzgün yanaşma sayılmır.
Nəticə
Nəticə olaraq, şiə məzhəbinə görə Allahı gözlə görə bilməməyimizin səbəbi Onun cismani və maddi varlıq olmamasıdır. Allah zaman və məkandan asılı deyil, bütün yaradılmışların fövqündədir. İnsan Allahı fiziki görmə ilə deyil, ağıl, iman, düşüncə və kainatdakı yaradılış əlamətləri vasitəsilə tanıya bilər. Beləliklə, Allahın gözlə görünməməsi Onun yoxluğuna deyil, insan idrakının məhdudluğuna və Allahın misilsiz mahiyyətinə dəlalət edir.
iman.ge
