İslam dinində cənnətə daxil olmaq, Allahın rəhmətinə, iman və saleh əməllərə bağlı olan mühüm məsələlərdəndir. Bu mövzu ilə bağlı tez-tez belə bir sual yaranır: Görəsən, yalnız müsəlmanlar cənnətə gedəcəklər, yoxsa başqa dinlərin nümayəndələri və İslam haqqında həqiqi məlumat əldə etməyən insanlar da Allahın rəhmətinə nail ola bilərlər?
Şiə məktəbinin etiqadına görə, cənnətə daxil olmağın əsas meyarı insanın Allah qarşısında imanlı, itaətkar və haqqı qəbul etməyə layiq olmasıdır. Lakin burada mühüm bir məqamı nəzərə almaq lazımdır: İslam həqiqətinin insana çatması və onun bu həqiqət qarşısında tutduğu mövqe eyni deyildir. Yəni hər bir qeyri-müsəlmanı avtomatik olaraq cəhənnəmlik hesab etmək düzgün deyil.
Allah Qurani-Kərimdə buyurur: Həqiqətən, iman gətirənlərdən, yəhudilərdən, xristianlardan və sabiilərdən Allaha və axirət gününə iman gətirib, saleh əməllər edənlərin mükafatı Rəbbinin yanındadır. Onlara heç bir qorxu yoxdur və onlar qəmgin olmazlar. (Bəqərə, 62).
Bu ayə göstərir ki, Allah-taala Öz bəndələrinə qarşı ədalətlidir və onların heç birinin haqqını zay etməz. Bununla belə, şiə təfsirində ayənin İslamın gəlişindən sonrakı dövrə aid tətbiqi, Peyğəmbərin (s) risalətinin həqiqətini qəbul etmək və ya ona qarşı mövqe tutmaq məsələsi ilə birlikdə izah olunur.
Şiə alimlərinin nəzərində bu məsələdə «qasir» və «müqəssir» anlayışları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. “Qasir”, insan həqiqəti öyrənmək imkanı olmadığına, yaxud İslam ona düzgün şəkildə çatmadığına görə haqqı tanıya bilməyən şəxsdir. “Müqəssir” isə həqiqəti öyrənmək imkanı olduğu halda, səhlənkarlıq və inadkarlıq üzündən onu araşdırmaqdan boyun qaçıran insandır.
Bu iki insanın Allah dərgahında eyni hökmə malik olması düzgün deyil. Çünki Allah heç kəsə zülm etməz və hər kəsi onun elminə, imkanlarına, niyyətinə və əməllərinə uyğun mühakimə edər.
İmam Sadiqdən (ə) nəql olunan bir hədisdə insanların üç dəstəyə bölündüyü bildirilir: Allahı tanıyan və Ona iman gətirənlər, Allahı inkar edənlər və həqiqəti tanımadığı halda onu öyrənmək imkanı olmayanlar. Bu məzmun şiə mənbələrində insanların mənəvi məsuliyyətinin fərqli ola biləcəyini göstərən rəvayətlərdəndir.
Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, insanın yalnız müsəlman ailəsində doğulması onun mütləq cənnətlik olmasına zəmanət vermədiyi kimi, qeyri-müsəlman ailəsində doğulması da onun mütləq cəhənnəmlik olması demək deyil. Əsas məsələ insanın haqq qarşısında mövqeyi, Allaha münasibəti, niyyəti və əməlləridir.
Bu baxımdan şiə etiqadına görə, Allahın rəhməti genişdir və Onun ədaləti heç bir insanın haqqını tapdalamaz. Müsəlman olmaq böyük bir nemət və məsuliyyətdir. Bu nemətin qədrini bilmək isə yalnız adla deyil, iman, əxlaq, ibadət və saleh əməllərlə mümkündür. Kimin cənnətə, kimin cəhənnəmə daxil olacağına dair son hökm isə yalnız Allah-taalaya məxsusdur. Bizim vəzifəmiz başqalarının aqibəti haqqında qəti hökm vermək deyil, öz imanımızı möhkəmləndirmək, haqqı tanımaq və insanlara qarşı ədalətli və mərhəmətli olmaqdır.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi və İlahiyyatçı, Hacı Elçin Əliyev
