Xülasə
Müasir dövrdə sosial ədalət və insan hüquqlarının qorunması cəmiyyətlərin qarşılaşdığı əsas problemlərdən biridir. İslamın şiə düşüncə məktəbində ədalət yalnız hüquqi və sosial prinsip deyil, həm də etiqadi əhəmiyyət daşıyan fundamental anlayışdır. Bu məqalədə Qurani-Kərim və Nəhcül-bəlağə əsasında sosial ədalətin əsas prinsipləri araşdırılır və onların müasir cəmiyyət üçün aktuallığı təhlil edilir.
Giriş
İslam dünyagörüşündə insanın ictimai həyatı fərdi ibadətdən ayrı təsəvvür edilmir. Qurani-Kərim insanlardan ədalətli davranmağı tələb edir və ədaləti yalnız öz yaxınlarına münasibətdə deyil, bütün insanlara qarşı tətbiq ediləcək universal prinsip kimi təqdim edir. Şiə əqidəsində “Ədl” (Ədalət) Allahın sifətlərindən biri olmaqla yanaşı, dinin əsas etiqadi prinsiplərindən hesab olunur. Bu baxımdan insanın cəmiyyətdə ədaləti qoruması dini məsuliyyət kimi qiymətləndirilir.
Əsas hissə
Nəhcül-bəlağənin mühüm xüsusiyyətlərindən biri ədalət anlayışını yalnız fərdi əxlaq çərçivəsində deyil, ictimai və siyasi həyatın əsası kimi təqdim etməsidir. İmam Əlinin (ə) Malik Əştərə göndərdiyi məktubda idarəçinin əsas vəzifələri arasında insanların hüquqlarına riayət etmək, ayrı-seçkilikdən çəkinmək, zəif təbəqələrin hüquqlarını qorumaq və cəmiyyətdə rifahı təmin etmək xüsusi vurğulanır. Beləliklə, hakimiyyət İslam düşüncəsində imtiyaz deyil, məsuliyyət və əmanət kimi qəbul edilir.
İmam Əlinin (ə) siyasi davranışında ədalətin praktiki nümunəsini də görmək mümkündür. O, ictimai sərvətlərin bölüşdürülməsində şəxsi və qohumbazlıq münasibətlərinə üstünlük verməyi qəbul etməmiş, insanların hüquqlarının qorunmasını dövlət idarəçiliyinin əsas prinsipi hesab etmişdir. Nəhcül-bəlağənin tədqiqi göstərir ki, İmam Əlinin (ə) baxışında cəmiyyətin sağlamlığı hüququn hamıya bərabər tətbiqindən və zülmün qarşısının alınmasından asılıdır.
Bu yanaşma müasir dövrdə sosial bərabərsizlik, korrupsiya, ayrı-seçkilik, yoxsulluq və insan ləyaqətinin pozulması kimi problemlərin müzakirəsində də aktualdır. Şiə düşüncəsinə görə, dini dəyərlərin cəmiyyətdə real təzahürü yalnız ibadətlərin yerinə yetirilməsi ilə məhdudlaşmamalı, insan haqqının qorunması və ədalətli ictimai münasibətlərin formalaşdırılması ilə tamamlanmalıdır. Müasir araşdırmalarda da Qurani-Kərim və Nəhcül-bəlağənin sosial ədalətə dair prinsiplərinin hüquq, məsuliyyət, insan ləyaqəti və ayrı-seçkiliyin aradan qaldırılması ilə əlaqəsi xüsusi qeyd edilir.
Nəticə
Nəticə etibarilə, şiə düşüncəsində sosial ədalət dini həyatın ayrılmaz hissəsidir. Qurani-Kərimin ədalət çağırışı və İmam Əlinin (ə) Nəhcül-bəlağədə ortaya qoyduğu idarəçilik prinsipləri onu göstərir ki, ədalətli cəmiyyətin qurulması yalnız siyasi və hüquqi məsələ deyil, həm də mənəvi və dini məsuliyyətdir. Bu baxımdan Nəhcül-bəlağənin ədalət, insan ləyaqəti və ictimai məsuliyyət haqqında prinsipləri müasir cəmiyyətin problemlərinin həllinə istiqamət verə biləcək mühüm dini-əxlaqi mənbələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi, İlahiyyatçı Hacı Elçin Əliyev
