İslam dinində dost seçimi insanın mənəvi inkişafına, əxlaqına və həyat yoluna ciddi təsir göstərən mühüm məsələlərdən biridir. Xüsusilə şiə məzhəbində bu mövzuya böyük həssaslıqla yanaşılır və düzgün dost seçimi insanın həm dünya, həm də axirət səadətinə aparan vasitələrdən biri kimi qiymətləndirilir. Şiə düşüncəsində dostluq sadəcə sosial münasibət deyil, eyni zamanda insanın imanına, əməllərinə və Allaha yaxınlığına təsir edən bir bağdır.
İslamın əsas mənbələri olan Qurani-Kərim və Əhli-beyt imamlarının (ə) kəlamları , dost seçiminin əhəmiyyətini açıq şəkildə vurğulayır. Allah-taala Quranda buyurulur ki, insan qiyamət günü bəzi dostluqlarına görə peşman olacaq və “kaş filankəsi dost tutmazdım” deyəcək. Bu ayə onu göstərir ki, dostluq insanın aqibətinə qədər təsir edən bir seçimdir. Əhli-beyt (ə) i mamlar ı möminləri xəbərdar edərək bildiriblər ki, insan öz dostunun dini və əxlaqı üzərində olar. Yəni insanın kimlərlə ünsiyyətdə olması onun düşüncə və davranışlarına birbaşa təsir edir.
Şiə alimlərinin fikrincə, düzgün dost seçiminin əsas meyarlarından biri iman və təqvadır. Mömin insan özünə elə dost seçməlidir ki, o dost onu Allaha yaxınlaşmağa təşviq etsin, günahdan çəkindirsin və doğru yolda sabit qalmasına kömək etsin. Belə dost insanın zəif anlarında ona dəstək olur, onu pis yollardan qoruyur və xeyirli işlərə sövq edir. Əksinə, imansız və ya əxlaqsız dost insanı yavaş-yavaş yanlış istiqamətə sürükləyə bilər.
Digər mühüm meyar əxlaqi keyfiyyətlərdir. Şiə mənbələrində qeyd olunur ki, yaxşı dost sadiq, dürüst, səbirli və mərhəmətli olmalıdır. O, dostunun sirrini qoruyar, onun çətin günündə yanında olar və onu arxadan vurmaz. Belə xüsusiyyətlərə malik dostluq münasibətləri uzunömürlü və bərəkətli olur. Əksinə, yalançı, qeybət edən, paxıl və ya ikiüzlü insanlarla dostluq insanın ruhuna zərər verər və cəmiyyət daxilində fitnə yaradar.
Əhli-beyt imamlarının (ə) həyatından da dost seçimi ilə bağlı çoxlu nümunələr mövcuddur. İmamlar (ə) insanlara tövsiyə edirdilər ki, dostlarını sınasınlar . M əsələn, onun qəzəb anındakı davranışına, çətinlikdə göstərdiyi sədaqətə və mal-mülk məsələsində dürüstlüyünə baxsınlar. Bu, dostluğun səthi deyil, dərin və etibarlı olmasını təmin edir. Çünki həqiqi dost yalnız xoş günlərdə deyil, çətin anlarda da özünü göstərir.
Bununla yanaşı, dostluqda qarşılıqlılıq da vacibdir. Yəni insan özü də yaxşı dost olmağa çalışmalıdır. Əgər bir şəxs sadiq, dürüst və mərhəmətli dost axtarırsa, əvvəlcə özü bu xüsusiyyətləri daşımalıdır. İslam əxlaqında “özün üçün istədiyini başqası üçün də istə” prinsipi dostluq münasibətlərinə də şamil edilir. Bu yanaşma dostluğun sağlam və davamlı olmasına zəmin yaradır.
Müasir dövrdə dost seçimi daha da çətinləşmişdir. Sosial şəbəkələr və geniş ünsiyyət imkanları insanlara çoxlu tanışlıq versə də, bu münasibətlərin hamısı dərin və etibarlı olmur. Şiə məzhəbinin tövsiyələri bu baxımdan aktual olaraq qalır . Ona görə də bu məzhəbin dost seçimi barədə olan ən önəmli tövsiyələrindən biri də budur ki, insan dost seçərkən zahiri görünüşə və ya maddi maraqlara deyil, mənəvi və əxlaqi dəyərlərə üstünlük verməlidir. Çünki həqiqi dost insanın həyatını yaxşılaşdıran və onu mənəvi cəhətdən yüksəldən şəxsdir.
Qısa olaraq desək, d üzgün dost seçimi insanın imanının qorunması və inkişafı üçün mühüm şərtlərdən biridir. Doğru dost insanı Allaha yaxınlaşdırır, səhvlərdən çəkindirir və həyat yolunda ona dayaq olur. Yanlış dost isə insanı həm dünyada, həm də axirətdə ziyana uğrada bilər. Buna görə də hər bir müsəlman dost seçərkən diqqətli olmalı, iman, təqva və əxlaq kimi meyarları əsas götürməlidir. Belə olduqda dostluq həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə xeyir və bərəkət gətirər.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi, Hacı Elçin Əliyev
