İslam dinində müsəlman və mömin anlayışları bir-biri ilə sıx bağlı olsa da, onların arasında müəyyən fərqlər vardır. Müsəlman İslam dinini qəbul edən, Allahın birliyinə və Həzrət Məhəmmədin (s) peyğəmbərliyinə iman gətirdiyini bildirən şəxsdir. Mömin isə bunlarla yanaşı, qəlbində möhkəm iman daşıyan, inancını əməllərində əks etdirən və Allahın razılığını qazanmağa çalışan insandır. Şiə məzhəbinə görə, bu iki anlayışın fərqini anlamaq insanın mənəvi inkişafı baxımından çox əhəmiyyətlidir.
Qurani-Kərimdə müsəlmanlıq və iman arasındakı fərqə işarə edilir. Allah «Hucurat» surəsinin 14-cü ayəsində buyurur: “Bədəvilər dedilər: ‘İman gətirdik’. De: ‘Siz iman gətirmədiniz. Lakin deyin: İslamı qəbul etdik. Çünki iman hələ qəlblərinizə daxil olmamışdır’” (Hucurat,14).
Bu ayə göstərir ki, zahirdə İslamı qəbul etmək ilə imanın qəlbdə möhkəmlənməsi eyni mərhələ deyil. İnsan müsəlman ola bilər, lakin imanın daha yüksək mərtəbələrinə çatmaq üçün qəlbini və əməllərini inkişaf etdirməlidir.
Həqiqi iman yalnız dildə etirafdan ibarət deyil. İman Allahı tanımaq, Onun əmrlərinə inanmaq, Peyğəmbərin (s) risalətini qəbul etmək, axirətə inanmaq və ilahi göstərişlərə uyğun yaşamağa çalışmaqla möhkəmlənir. İmamiyyə şiəliyində imamət də əsas etiqadi prinsiplərdən biridir. Allahın əmri ilə təyin olunmuş imamların rəhbərliyini qəbul etmək və Əhli-beytin (ə) yolunu izləmək şiə etiqadında mühüm yer tutur.
Müsəlmanlıq insanın İslam cəmiyyətinə mənsubiyyətini və zahiri dini kimliyini ifadə etdiyi halda, möminlik daha dərin mənəvi bağlılığı və qəlbdəki inamı ifadə edir. Lakin bu fərq o demək deyil ki, hər bir müsəlmanın imanı yoxdur və ya insanın həqiqi imanını yalnız zahiri davranışlarına baxaraq müəyyən etmək mümkündür. İnsanın qəlbində olanı ən yaxşı Allah bilir. Buna görə də heç kəsi asanlıqla imansız hesab etmək və ya özünü başqalarından üstün görmək düzgün deyil.
Həqiqi möminin xüsusiyyətləri arasında təqva, səbir, dürüstlük, ədalət, mərhəmət, əmanətə sadiqlik və günahlardan çəkinmək vardır. Əhli-beytin (ə) həyatını nümunə götürən insan həm ibadətlərinə diqqət yetirməli, həm də insanlarla münasibətlərində gözəl əxlaq göstərməlidir. Çünki iman yalnız sözlə deyil, davranış və saleh əməllərlə də özünü göstərir.
Bütün bunları nəzərə alanda, aydın olur ki, müsəlmanlıq İslamı qəbul etmək, möminlik isə bu inancın qəlbdə möhkəmlənməsi və insanın həyatında əks olunması ilə bağlıdır. Şiə məzhəbinə görə, insanın məqsədi yalnız müsəlman adını daşımaq deyil, Allahı daha yaxşı tanımaq, Əhli-beytin (ə) yolunu izləmək və imanını saleh əməllərlə kamilləşdirmək olmalıdır. Həqiqi möminlik insanı Allaha yaxınlaşdırır, əxlaqını gözəlləşdirir və başqalarının hüquqlarına hörmət etməyə sövq edir.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi və İlahiyyatçı, Hacı Elçin Əliyev
