Bu gün Əhli-beyt (ə) məktəbinin tarixində mühüm yerlərdən birini tutan xanım Fatimə Məsumənin (s.ə) vəfatı yad edilir. O, İmam Kazımın (ə) qızı, İmam Rzanın (ə) bacısı və Əhli-beyt ailəsinin elm, təqva və mənəviyyatı ilə seçilən qadınlarından biridir. Onun həyatına yalnız tarixi bir şəxsiyyətin bioqrafiyası kimi deyil, həm də İslam tarixində qadının elmi və mənəvi rolunun mühüm nümunələrindən biri kimi baxmaq mümkündür.
Tarixi mənbələr xanım Məsumənin (s.ə) Mədinədə, hicri 173-cü ildə dünyaya gəldiyini və hicri 201-ci ildə Qumda vəfat etdiyini bildirirlər. Vəfatının ayı və günü ilə bağlı mənbələrdə fərqli rəvayətlər mövcuddur. Ən çox qeyd olunan tarixlər 10 və 12 Rəbiüs-sani, həmçinin 8 Şəban tarixidir. Bu səbəbdən onun əzası bəzi şiə icmalarında bir neçə gün ərzində yad edilir.
Xanım Məsumənin (s.ə) həyatının ən diqqətçəkən hadisələrindən biri Mədinədən Xorasana doğru etdiyi səfərdir. İmam Rzanın (ə) Məmun tərəfindən Xorasana aparılmasından sonra bacısı onunla görüşmək və qardaşının yanında olmaq məqsədilə bu uzun və təhlükəli səfərə çıxmışdı. Səfər zamanı Savə şəhərində xəstələnən xanım Məsumə (s.ə) Quma aparılmasını istəmiş və ömrünün son günlərini burada keçirmişdir. Rəvayətlərə görə, o, Qumda təxminən 16–17 gün qaldıqdan sonra vəfat etmişdir.
Lakin bu səfəri yalnız ailəvi bir ziyarət kimi qiymətləndirmək hadisənin daha dərin tərəfini nəzərdən qaçırmaq olardı. Mənbələrdə xanım Məsumənin (s.ə) yüksək elmi səviyyəyə və dini biliyə malik olduğu qeyd edilir. Onun İmam Kazımdan (ə) və İmam Rzadan (ə) aldığı tərbiyə, Əhli-beyt maarifi ilə yaxından tanışlığı və qadınlar arasında dini biliklərin yayılmasındakı potensial rolu onun şəxsiyyətini xüsusi edir. Buna görə də onun Xorasana doğru səfəri həm ailə bağlılığı, həm də Əhli-beyt məktəbinin yaşadılması baxımından əhəmiyyət daşıyan bir hadisə kimi qiymətləndirilir.
Xanım Məsumənin (s.ə) Qumda dəfn olunması isə sonrakı əsrlərin İslam elmi tarixində böyük nəticələr doğurmuşdur. Onun məzarı ətrafında formalaşan mənəvi mühit Qum şəhərinin tədricən mühüm dini və elmi mərkəzlərdən birinə çevrilməsində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Bu gün Qum yalnız ziyarət məkanı deyil, həm də İslam elmlərinin, xüsusilə fiqh, üsul, təfsir, hədis və əxlaq elmlərinin öyrənildiyi böyük elm mərkəzlərindən biridir.
Onun “Məsumə” ləqəbi də şiə ənənəsində xüsusi mənəvi məna daşıyır. Bu ləqəb onun paklığına, təqvasına və Əhli-beyt məktəbindəki yüksək məqamına işarə edən hörmət ifadəsi kimi qəbul edilir.
Xanım Məsumənin (s.ə) həyatı bizə bir həqiqəti xatırladır: insanın dəyəri yalnız yaşadığı illərin sayı ilə ölçülmür. Onun ömrü nisbətən qısa olsa da, mənəvi irsi əsrlər boyu davam etmişdir. O, elm və ibadətin, ailə sədaqəti və vilayətin, səbir və mənəvi ucalığın simvoluna çevrilmişdir.
Bu gün xanım Məsuməni (s.ə) yad etmək yalnız onun vəfatına ağlamaq deyil; onun təmsil etdiyi elmə bağlılığı, paklığı, sədaqəti və Əhli-beyt yoluna bağlılığı öz həyatımızda yaşatmaqdır. Qum şəhərinin əsrlər boyunca elm və mənəviyyat mərkəzi kimi tanınması da onun həyatının tarixdə buraxdığı ən böyük izlərdən biri kimi qarşımızda dayanır.
Allah-taala xanım Fatimə Məsumənin (s.ə) şəfaətindən bizi məhrum etməsin, onun pak yolunu tanımaq və yaşatmaq nəsib etsin.
Ruhuna Fatihə, salavat və Allahın sonsuz rəhməti olsun.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi, İlahiyyatçı Hacı Elçin Əliyev
