İslam dinində insanın mənəvi kamilliyə çatması iman, ibadət və gözəl əxlaqın vəhdəti ilə mümkün hesab edilir. Şiə məzhəbinin hədis və fiqh irsində də əməllərin dəyəri onların zahiri formasından daha çox ixlas, Allah rizası və cəmiyyətə verdiyi fayda ilə ölçülür. Bu məqalədə Qurani-Kərim, Peyğəmbər (s) və Əhli-beyt (ə) hədisləri əsasında şiə məzhəbinə görə ən fəzilətli və faydalı əməllər qısa şəkildə təhlil edilir.
Şiə məzhəbinə görə insanın bütün əməllərinin əsas məqsədi Allahın razılığını qazanmaqdır. Bu baxımdan hər bir saleh əməl, əgər ixlasla yerinə yetirilirsə, ibadət sayılır. Allah quranda buyurur: Şübhəsiz ki, Allah yanında ən hörmətliniz Ondan ən çox çəkinəninizdir. (Hucurat,13).
Bu ayə göstərir ki, əməllərin üstünlüyü insanın təqvası və səmimiyyəti ilə sıx bağlıdır.
Ən fəzilətli əməllər
Şiə mənbələrində namaz dinin sütunu kimi təqdim edilir. İmam Əli (ə) namazın dinin əsas dayağı olduğunu bildirərək, onun vaxtında və diqqətlə qılınmasını möminin ən mühüm vəzifələrindən hesab etmişdir. Namaz insanın Allahla mənəvi əlaqəsini möhkəmləndirir, mənəvi paklığa və əxlaqi kamilliyə xidmət edir.
İkinci mühüm prinsip ixlasdır. Əməlin dəyəri onun çoxluğu ilə deyil, Allah rizası üçün yerinə yetirilməsi ilə müəyyən edilir. Buna görə də kiçik görünən bir yaxşılıq belə səmimi niyyətlə yerinə yetirildikdə böyük savab qazana bilər.
Şiə hədislərində insanlara xidmət xüsusi yer tutur. İmam Cəfər Sadiq (ə) buyurur ki, Mömin qardaşının ehtiyacını ödəmək, Allah yanında uzunmüddətli nafilə ibadətlərdən daha üstün ola bilər.
Bu yanaşma onu göstərir ki, sosial məsuliyyət və insanlara fayda vermək İslam əxlaqının əsas prinsiplərindəndir.
Valideynlərə ehtiram, qohumluq əlaqələrinin qorunması, kasıblara yardım, elm öyrənmək və öyrətmək, əmanətdarlıq, doğruluq və gözəl əxlaq da ən fəzilətli əməllər sırasında qeyd olunur. Bu əməllər təkcə fərdi deyil, həm də ictimai rifahın formalaşmasına xidmət edir.
Şiə alimlərinin əsərlərində əməllərin üstünlüyü üç əsas meyar əsasında qiymətləndirilir: İxlas, Allahın razılığı və Cəmiyyətə fayda. Buna görə yalnız fərdi ibadətlə kifayətlənmək kamillik üçün yetərli hesab edilmir. İnsan həm Allah qarşısındakı vəzifələrini yerinə yetirməli, həm də insanların hüquqlarına riayət etməli, onların ehtiyaclarını qarşılamağa çalışmalıdır.
Bu baxımdan ibadət və sosial məsuliyyət bir-birini tamamlayan anlayışlardır. Namaz, oruc və dua insanın mənəviyyatını gücləndirdiyi kimi, sədəqə, xeyriyyəçilik, elm yaymaq və ehtiyac sahiblərinə kömək etmək də dini həyatın ayrılmaz hissəsidir.
Bu baxımdan ən faydalı və fəzilətli əməl yalnız bir ibadətlə məhdudlaşmır. Ən üstün əməl Allah rizası üçün ixlasla yerinə yetirilən, insanın mənəviyyatını yüksəldən və cəmiyyətə fayda verən əməldir. Namaz, iman, təqva, valideynlərə ehtiram, elm öyrənmək və xüsusilə insanların ehtiyaclarını aradan qaldırmaq, bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Beləliklə, şiə təlimində fərdi ibadət və ictimai məsuliyyət ayrılmaz şəkildə bir-birini tamamlayaraq, insanın kamilləşməsinə və sağlam cəmiyyətin formalaşmasına xidmət edir.
