Giriş
Müasir insanın həyatında sosial şəbəkələr, smartfonlar və rəqəmsal informasiya mühüm yer tutur. Texnologiya biliyə çıxışı asanlaşdırsa da, həddindən artıq istifadə insanın diqqətini, vaxtını və mənəvi həyatını zəiflədə bilər. Şiə İslam düşüncəsi bu məsələyə yalnız texnoloji problem kimi deyil, insanın nəfs üzərində hakimiyyəti və vaxtdan düzgün istifadə etməsi baxımından yanaşır.
Nəfsə nəzarət və iradə
Şiə əxlaqında insanın kamilləşməsi onun öz daxilindəki meylləri idarə edə bilməsi ilə sıx bağlıdır. İmam Əli (ə) nəfsin tərbiyəsini insanın mənəvi yüksəlişinin əsas yollarından biri kimi təqdim edir. Bu baxımdan sosial şəbəkələrdə sonsuz məlumat və əyləncə axını qarşısında insanın özünə “Nə üçün bunu izləyirəm və bu, mənə nə qazandırır?” sualını verməsi müasir mühasibeyi-nəfs anlayışının praktik forması sayıla bilər.
Vaxtın məsuliyyəti
İslam dünyagörüşündə vaxt insanın ən qiymətli sərvətlərindəndir. Quranda insanın ömrünün məsuliyyətlə əlaqəli olduğu vurğulanır. Buna görə də saatlarla məqsədsiz şəkildə sosial mediada vaxt keçirmək yalnız məhsuldarlıq məsələsi deyil, həm də mənəvi məsuliyyət məsələsidir. Rəqəmsal texnologiyadan istifadə etmək özlüyündə problem deyil; əsas məsələ onun insanın ağlına, ibadətinə, ailə münasibətlərinə və ictimai məsuliyyətlərinə hakim olub-olmamasıdır.
Məlumatın əxlaqı
Rəqəmsal dövrdə başqa mühüm problem yalan və təsdiqlənməmiş məlumatların sürətlə yayılmasıdır. Allah-taala Quranda buyurur: Ey iman gətirənlər! Əgər bir fasiq sizə bir xəbər gətirərsə, dərhal (onun doğru olub-olmadığını) araşdırın! Yoxsa, bilmədən bəzi insanlara pislik etmiş olarsınız və etdiyiniz əmələ görə peşmançılıq çəkərsiniz. (Hucurat, 6).
Ayədən məlum olur ki, Allah bizdən eşitdiyimiz xəbərlərin araşdırılmasını tələb edir. Şiə əxlaqının elm və təfəkkürə verdiyi əhəmiyyət baxımından bu prinsip xüsusilə aktualdır. İnsan hər gördüyü xəbəri paylaşmamalı, mənbəsini yoxlamalı və paylaşımının başqalarına zərər verib-verməyəcəyini düşünməlidir. Beləliklə, rəqəmsal savadlılıq həm də əxlaqi məsuliyyətə çevrilir.
Nəticə
Şiə məzhəbinin əxlaqi prinsipləri texnologiyanı rədd etməyi deyil, ondan şüurlu istifadəni tələb edir. İnsanın məqsədi texnologiyanın əsirinə çevrilmək yox, onu elm, ibadət, ünsiyyət və xeyirli fəaliyyət üçün vasitəyə çevirməkdir. Müasir dünyada əsl mənəvi azadlıq yalnız internetə çıxış imkanında deyil, insanın öz diqqətinə, vaxtına, dilinə və nəfsinə hakim ola bilməsindədir. Bu baxımdan rəqəmsal intizam şiə əxlaqının müasir həyatdakı praktik təzahürlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi, İlahiyyatçı Hacı Elçin Əliyev
