İslam inancına görə “bərzəx” (ölüm ilə qiyamət arasındakı aləm) barədə sualın cavabı məzhəblər və alimlər arasında bəzi fərqli izahlarla verilir, amma ümumi şiə və sünni düşüncəsində bir neçə əsas ortaq fikir var.
Aşağıda bərzəx barədə olan həmin fikirləri gətiririk:
Ümumi anlayış: Bərzəxdə şüur və hiss var
İslam ənənəsində (Qurana və hədislərə əsaslanaraq) qəbul olunur ki, insan öldükdən sonra tam yox olmur, onun şüur və hissi müəyyən şəkildə davam edir və insan “öz vəziyyətini” dərk edir.
Quranda “bərzəx” anlayışı barədə Allah-tala belə buyurur: Nəhayət, onlardan (müşriklərdən) birinə ölüm gəlib çatdığı zaman belə deyər: “Ey Rəbbim! Məni (dünyaya) geri qaytar! Ola bilsin ki, tərk etdiyim o yerdə yaxşı bir iş görüm”. Xeyr, onun dediyi boş bir sözdür. Onların arxasında diriləcəkləri günə (Qiyamətə) qədər davam edən bərzəx aləmi vardır. (Muminun, 99-100).
Ayədən də məlum olduğu kimi insan ölüm sonrası bir aləmdə olacaq və o, oradan qiyamətə qədər geri dönə bilmir.
İnsanların dünyadan xəbəri olacaqmı?
Bəzi hədislərə görə , bəzi ruhlar dünyadakı hadisələrdən xəbərdar ola bilər . Xüsusilə də o ruhlar yaxınlarının vəziyyətini hiss edə bilirlər.
Bəzi rəvayətlərdə deyilir ki, mömin ruhlar, ziyarət edənləri tanıyır və onlara salam verildiyini hiss edir.
Amma bu, məhdud şəkildədir və bərzəxdə olan insan hər şeyi bilməz və dünya ilə əlaqə “tam açıq informasiya” kimi deyil.
Onların, Allahın icazə verdiyi qədər məlumatı ola bilər.
Şiə məzhəbinin baxışı
Şiə mənbələrinə əsasən bərzəxdəki möminlərin ruhları müəyyən dərəcədə yaxınlarını tanıya bilər, onlara edilən dualardan xəbərdar ola bilər amma bu, “dünyada baş verən hər şeyi izləmək” kimi deyil. Yəni bərzəxdəki bəzi insanların ruhları müəyyən dərəcədə dünyanı dərk edib, yaxınlarından xəbərdar ola bilirlər.
Əhli-sünnə məzhəbinin baxışı
Sünni ənənəsində də bərzəx həyatının real olduğu qəbul edilir. Lakin ruhların dünya hadisələrini izləməsi barədə bəzi alimlər müsbət, bəziləri isə daha ehtiyatlı yanaşır.
N əticə
Qısa desək , Bəli, bərzəxdə şüur var .
Bəzi məlumatlar və hisslər ola bilər, amma bu, tam dünya xəbərləri ilə bağlı açıq bir vəziyyət deyil və hər şey Allahın istəyi və icazəsi ilə məhduddur.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi, Hacı Elçin Əliyev
