“Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim” ifadəsi Azərbaycan dilində “Rəhman və Rəhim olan Allahın adı ilə” mənasını verir. Bu ifadə Allahın adı ilə başlamağı və Onun mərhəmətini xatırlamağı ehtiva edir. Qurani-Kərimin “Nəml” surəsinin 30-cu ayəsində Süleyman peyğəmbərin (ə) məktubunun “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim” sözləri ilə başladığı bildirilir. Bu, Bismillahın ilahi mesaj və dini ənənədəki əhəmiyyətini göstərən nümunələrdəndir.
Şiə məzhəbində Bismillahın yeri
Cəfəri şiə məzhəbində Bismillah xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Şiə alimləri “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim” ifadəsini Qurani-Kərimin surələrinin başlanğıcı ilə bağlı mühüm bir ayə hesab edirlər. Ənənəvi Cəfəri fiqhində “Fatihə” surəsinin Bismillahı həmin surənin bir hissəsi sayılır və namazda bu ayənin oxunması vacib hesab edilir. Bu mövqe şiə fiqhinin digər bəzi məzhəblərdən fərqlənən xüsusiyyətlərindəndir.
İmam Cəfər Sadiqə (ə) aid edilən rəvayətlərdə “Bismillah”-ın Allahın kitabının başlanğıcı və ilahi adların əhəmiyyətli ifadəsi olması vurğulanır. Bu baxımdan, “Bismillah” insanın gündəlik həyatında Allahı xatırlamasına və özünü Onun qarşısında məsuliyyətli hiss etməsinə xidmət edir.
Bismillahın mənəvi və əxlaqi fəzilətləri
“Bismillah”-ın əsas fəzilətlərindən biri, insanın niyyətini düzgün istiqamətə yönəltməsidir. İnsan hər hansı xeyirli işə Allahın adı ilə başladıqda həmin işin məsuliyyətini daha dərindən dərk edə bilər. Bu, insanı dürüstlüyə, təvazökarlığa və əməllərində diqqətli olmağa təşviq edir.
İkinci mühüm məqam, Allahın mərhəmətini xatırlamaqdır. “Rəhman” və “Rəhim” adları Allahın geniş və davamlı mərhəmətini ifadə edir. Bismillahı düşünərək söyləmək insanda ümid hissini gücləndirə, çətinliklər qarşısında mənəvi dayaq yarada bilər.
Üçüncü məqam isə zikr vərdişinin formalaşmasıdır. Yeməyə başlayarkən, dərs oxuyarkən, işləyərkən və digər xeyirli fəaliyyətlərdən əvvəl “Bismillah” demək, insanın gündəlik həyatında mənəvi şüuru qorumasına kömək edir. Bununla belə, Bismillahın mənəvi təsiri yalnız sözün təkrarından deyil, onun mənasının dərk edilməsindən və insanın davranışlarında əks olunmasından da asılıdır.
Bismillah və insanın məsuliyyəti
Şiə əxlaq ənənəsində Allahın adını çəkmək insanı gördüyü işin mahiyyəti haqqında düşünməyə sövq etməlidir. Buna görə də Bismillah haqsızlıq, zülm və ya başqalarına zərər verən əməllərə dini bəraət qazandırmır. Əksinə, Allahın adını xatırlamaq insanın halal, ədalətli və məsuliyyətli davranmaq öhdəliyini gücləndirməlidir.
Bismillahın həqiqi mənəvi dəyəri, insanın qəlbində Allahla bağlılıq yaratması, niyyətini saflaşdırması və əxlaqını yaxşılaşdırması ilə daha aydın görünür.
Deməli, “Bismillah” şiə məzhəbində Qurani-Kərimlə, ibadətlə və gündəlik mənəvi həyatla sıx bağlı olan mühüm dini ifadədir. O, insanı Allahın mərhəmətini xatırlamağa, niyyətini saflaşdırmağa və işlərini məsuliyyətlə yerinə yetirməyə çağırır. Bismillahın fəzilətini yalnız onun dil ilə söylənməsində deyil, mənasının dərk edilməsində və həyat prinsipi kimi yaşanmasında axtarmaq lazımdır. Beləliklə, Allahın adı ilə başlamaq insanın həm mənəvi dünyasını, həm də əxlaqi davranışlarını zənginləşdirən bir ibadət və şüur formasıdır.
Qardabani Şəhərinin İmam Cüməsi və İlahiyyatçı, Hacı Elçin Əliyev
